Antropomorfisme of ontkenning?

Het toeschrijven van menselijke eigenschappen, ideeën en emoties aan dieren noemen we antropomorfisme. Op wikipedia vinden we de volgende definitie:

Antropomorfisme betekent ‘van menselijke gedaante’. Het is een samenstelling van de Griekse woorden voor ‘mens’ (ἄνϑρωπος / ánthrōpos) en ‘gedaante’ (μορφή / morphē).
In wetenschap en filosofie wordt de term gebruikt wanneer menselijke eigenschappen en waardeoordelen worden toegeschreven aan niet-menselijke wezens (dieren, planten, goden) of dingen.

Is het toeschrijven van die menselijke eigenschappen dan zo onterecht of ongewenst? En blijkbaar wordt er hierbij van uitgegaan dat mensen dus geen dieren zijn. Waar komt deze loskoppeling van de (zoogdier) mens vandaan?

Antropocentrisme

Het idee dat de mens de norm is en dat de waarde van al het andere wordt afgemeten aan het nut dat het de mens dient of de verhouding waarin het tot de mens staat, heet antropocentrisme. (wikipedia.)

De Franse filosoof René Descartes had begin zeventiende eeuw een duidelijke visie op dieren. Het kwam erop neer dat dieren niet meer waren dan levende machines en, in tegenstelling tot mensen, geen ziel hadden gekregen van God. Volgens hem was het is de (menselijke) ziel die denkt en voelt. Dieren zouden levende machines zijn zonder ziel of gevoelens.
In de christelijke wijsbegeerte neemt men wel aan dat dieren een soort ziel hebben – waardoor ze kunnen waarnemen, voelen en bewegen – maar men gaat  ervan uit dat de mens naar de gelijkenis van God is gemaakt en heerschappij heeft over de vissen, het gevogelte en het vee.

Onderscheid maken tussen mensen en dieren is een – blijkbaar noodzakelijke – functionele oplossing die ons geweten weet te sussen.
In het zonder schuldgevoel kunnen leven met hoe we met proefdieren, landbouwhuisdieren, maar ook onze paarden en huisdieren omgaan is het een geruststellende gedachte dat het van hogerhand de bedoeling was dat wij heersen over dieren en dat ze geen of minder pijn of ellende voelen dan wij.

tralies

Kritisch antropomorfisme

In de wetenschap was antropomorfisme tot ver in de twintigste eeuw uit den boze. Primatologe Jane Goodall was een van de eerste onderzoekers die dat taboe in de jaren zestig van de vorige eeuw doorbrak. Ze gaf de door haar bestudeerde chimpansees namen en deinsde er niet voor terug om ze gevoelens toe te schrijven.
Bioloog en primatoloog Frans de Waal ontdekte onder andere dat chimpansees zich na een ruzie weer konden verzoenen en kreeg toen het verwijt antropomorfistisch bezig te zijn. Hij bepleit kritisch antropomorfisme.

Laten we eens wat kritischer naar antropomorfisme kijken.

Denken dat je paard net zo gelukkig is in zijn box als jij in je knusse caravan, of dat die nieuwe winterdeken net zo fijn is als jouw nieuwe fleecetrui is antropomorfe projectie.
Een box biedt namelijk op geen enkele manier het contact, de beweging en ruimte die een kudde-, vlucht- en prooidier nodig heeft. En dekens werken het thermoregulerend en zelfdrogend vermogen van de paardenvacht alleen maar ernstig tegen. Paarden leven al miljoenen jaren op aarde en pas de laatste 6000 jaar daarvan zijn ze gedomesticeerd. Al die miljoenen jaren daarvoor hebben ze zich prima gered zonder onze bemoeienis en hulpmiddelen.
Met je goede bedoelingen projecteer je in beide gevallen dus vooral je eigen behoefte – aan een veilig en warm hol en bedekking voor je kale velletje – op het paard. Dat is antropomorfisme.

Maar iedereen die met dieren samenleeft en werkt en enig empathisch vermogen heeft zal gevoelens en emoties als pijn, verdriet, rouw, maar ook blijdschap, humor en zelfs empathie bij dieren (h)erkennen.
Is dat ook antropomorfisme? Of is het gewoon ontkenning, die handige oplossing om het geweten rustig te houden, als we dat antropomorfisme noemen?

Antroponegatie

Voor het ontkennen van bewustzijn bij dieren – gevoelens, emoties en empathie – bedacht de Waal de term antroponegatie (anthropodenial): het op voorhand afwijzen van menselijke trekjes bij dieren of dierlijke trekjes bij mensen. Hij noemt de koppigheid waarmee aan de mens het monopolie op bepaalde emoties wordt toegekend antropocentrische ontkenning.  (Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn? Frans de Waal)

Dierpsycholoog Donald Griffin heeft het begrip ‘bewustzijnsfobie’ bedacht. Hiermee bedoelt hij de obsessie van vooral wetenschappers om iedere vorm van bewustzijn bij dieren te ontkennen.

Coaching met paarden en antropomorfisme

Voor de meeste coaches die met paarden samenwerken, is het vanzelfsprekend dat een paard gevoelens en emoties heeft. De aard van ons werk, waarbij we op gelijkwaardige basis met ze samenwerken en waarbij ze zich vrij mogen uiten, maakt dat we op een heel andere manier naar paarden kijken dan in de meeste andere paarden(sport)disciplines.

31238985386_15b6fee7a3_o-(1)

Daarnaast maken we in sessies vaak juist gebruik van antropomorfe projectie. We werken dan met wat een coachee of cliënt ziet in wat het paard doet, wat hij of zij denkt dat het paard denkt of bedoelt, en met de eigenschappen, emoties en gevoelens die aan het paard worden toegeschreven.

Of dat allemaal klopt? Wellicht niet. Of wel. Maar dat maakt helemaal niet uit. Die projectie en interpretatie van de coachee is juist zo interessant. Die vertelt zoveel over de onbewuste belevingswereld van de coachee. Op een open en oordeelloze manier kan dat met hulp van de coach tot diepgaande bewustwording bij de coachee leiden.

Bloem… of hoe het begon

“Wat is ze groot…”, dacht Raymond.
“Wat is ze lief…”, dacht ik (Marjolijn).
En dus ging ze op die mooie najaarsdag, september 2002, mee naar huis.

 

Bloem, een witte Shire. Op alle manieren een Grande Dame. Ze was welwillend, maar uiteindelijk toch pas bereid de leiding uit handen te geven als ze zeker wist dat ik dat aankon. En daar was ze nog niet zo van overtuigd.
Ze had gelijk. Ik vond haar imponerend en ontdekte al gauw dat ik vroeger op de manege wel had leren paardrijden, maar niet veel over paarden had geleerd.

bloem

En dat laatste, dat was ze wél met mij eens.
Ze liet het me vriendelijk maar duidelijk merken.
Dat onze gemankeerde samenwerking aan mij lag was me helder, dus ik ging aan de slag: boeken, cursussen, oefenen, trainen…. wat viel er veel te leren!

Bam, daar stond ze dan

Ik vond het een geweldig proces waarvan ik ’s avonds bij een wijntje dan ook graag verslag deed. Er begon ons een patroon op te vallen, namelijk de reactie van Bloem: steeds als ik iets nieuws had geleerd en de dingen anders deed, dan reageerde zij ook onmiddellijk anders. Ze beloonde mijn verandering direct.
Wow, dat motiveert! Want ze deed dat ook nog eens zonder enige voorwaarde, steeds bereid samen weer aan de slag te gaan, alsof ze mijn eerdere “geklungel” gewoon vergeten was.
Natuurlijk ging mijn leerproces met ups en downs en kon onzekerheid mij nog zomaar overvallen. Bam, daar stond ze dan, geen beweging meer in te krijgen. Ruim 900 kilo aan de grond genageld. Tja, dan ga je wel nadenken: waarom gisteren nog wel en nu ineens niet meer? Als het antwoord op die vraag mij binnenviel, iets in mijzelf én in mijn gedrag veranderde, dan ja hoor, kwam ze weer in beweging en deed wat ik haar vroeg!

Hoe direct reageerde ze op mij, en hoe pakte ze daarin de kleinste signalen op. Want ook al dacht ik nu best zelfverzekerd te zijn en alles onder controle te hebben, Bloem signaleerde mijn moment van twijfel razendsnel. Wellicht stokte mijn ademhaling even? Waren mijn bewegingen minder duidelijk? Duurde het net iets langer? Geen idee, maar zíj had het opgemerkt. En ze reageerde er direct op.
Door met Bloem aan het werk te zijn leerde ik niet alleen zelf nieuwe technieken en subtiele manieren van communiceren aan, maar ook hoe dat voor háár was. En dat ik lang nog niet zo zeker van mezelf was als ik dacht.
Maar doordat ze mij steeds zo direct (en duidelijk!) liet zien wat werkte en wat niet – gewoon alleen maar door paard te zijn, en te reageren zoals een paard reageert – kon ik daarin hele grote stappen maken.

Coaching

Coaching is het professioneel begeleiden van mensen die meer over zichzelf te weten willen komen, communicatie willen verbeteren, ontdekken waarom ze doen wat ze doen en uitvinden of dat ook anders kan en dan wellicht beter werkt. Beter voor henzelf of in het contact met anderen.
Wacht even… communicatie verbeteren, dingen anders doen…? Was dat eigenlijk niet precies waar ik mee bezig was? En als ik haar reacties op mij daarbij als zulke waardevolle feedback ervaren had, zouden we een paard dan niet als “hulpmiddel” kunnen inzetten bij coaching?
Het antwoord op deze vraag was duidelijk en de paarden (inmiddels was de kudde uitgebreid met nog twee Shires en een Shetlander) werden al snel onze vaste collega’s.

Géén hulpmiddel

Steeds vaker deden wij als coach een stapje terug en lieten we het werk aan de paarden over.
We ontdekten in de praktijk namelijk al heel snel dat het hier helemaal niet om een “hulpmiddel” ging. Maar dat de feedback die men van de paarden ervaarde zo divers, zo subtiel, zo helder en zo diepgaand kon zijn. En dat dat meestal zo snel duidelijkheid opleverde, dat we de paarden als gelijkwaardige en misschien zelfs wel kundiger collega’s moesten erkennen.

15 jaar later…

… is Bloem nog steeds de Grande Dame van de Keulseweg. Met aan haar zijde echtgenoot Merlijn, een chique arabier die denkt de leidende hengst te zijn van de inmiddels zeven paarden en pony’s die op verschillende manieren ons pad kwamen. Natuurlijk laat zij hem slechts in die waan, uiteindelijk heeft zij de touwtjes in handen.

bloem & merlijn

De afgelopen jaren heeft de zoektocht die begon met Bloem – en waarin we zoveel mensen tegenkwamen die ons leerden over mensen, paarden, coaching en verfijning van het inzetten van de paarden hierbij – stap voor stap geleid tot een concrete methodiek en sinds 2009 ook de opleiding equine assisted coach.
We zijn hen allemaal, maar vooral Bloem ongelofelijk dankbaar dat ze ons hebben gebracht waar we nu zijn…!

Holding space – de kracht van de open ruimte

De kracht van de open ruimte

Wat betekent de open ruimte voor iemand houden of – zoals het in het engels zo mooi klinkt – holding space nou echt?
Het betekent dat we bereid zijn om naast iemand te lopen, ongeacht het pad dat genomen wordt. Iemand in zijn waarde te latend, zonder te be- of veroordelen, te willen veranderen of beïnvloeden. Of zoals we het binnen equine assisted coaching noemen: werken vanuit een open houding.

holdingspaceblog
De open ruimte voor iemand houden betekent je hart openen, onvoorwaardelijke steun bieden, oordeel en controle loslaten. Een veilig anker zijn in het hier en nu. Volgen, ruimte geven aan het proces, maar tegelijk de grenzen bewaken zonder aan de autonomie van de coachee te tornen. Zodat hij of zij de weg naar groei of de oplossing van een probleem kan vinden.

Iedere coach kent de neiging om iemand te willen helpen of helen…

Willen helpen of helen

Iedere coach kent de zeer menselijke neiging om iemand te willen helpen of helen. Je geeft adviezen, tips en laat je coachee helder zien waar hij of zij naartoe zou moeten. Toch is dat juist geen helpende houding… je ondersteunt mensen namelijk bepaald niet bij hun ontwikkeling door:

  • hun kracht weg te nemen (bijvoorbeeld door te proberen om hun problemen op te lossen);
  • ze te veroordelen (wat betekent dat ze beter zouden moeten weten, of meer en anders zouden moeten doen);
  • of ze te overweldigen (bijvoorbeeld door ze meer informatie, tips en adviezen te geven dan waar ze klaar voor zijn).

Nee, als coach moeten we bereid zijn aan de kant te gaan en staan, zodat coachees hun eigen keuzes kunnen maken en de ruimte en veiligheid voelen om “fouten” te kunnen maken.

Paarden

De open ruimte voor iemand houden is voor mensen niet altijd even makkelijk. Voor paarden is het een vanzelfsprekendheid. Ze kunnen in sessies zoals op bovenstaande foto met volle aandacht aanwezig zijn, zonder ook maar iets van de ander te willen, verwachten of vinden. De emotionele veiligheid die ze de coachee daarmee bieden is van onschatbare waarde en een belangrijke factor in de kracht van coachsessies met paarden.

…en we kennen allemaal de valkuil te geloven dat het succes van de coachee afhankelijk is van onze interventie.

De Amerikaanse auteur Heather Plett werkte acht belangrijke factoren* uit die mensen kunnen helpen de open ruimte voor iemand te houden.
Ze zijn herkenbaar, zeker voor equine assisted coaches, maar toch goed om nog eens samen te vatten:

  1. Sta anderen toe om op hun eigen intuïtie en wijsheid te vertrouwen.
    Ontneem de coachee zijn autonomie niet door het voor hem te “weten”.
  2. Geef niet meer informatie dan de coachee kan verwerken, ga niet harder dan de coachee.
  3. Neem hun macht en kracht niet weg zodat ze zich alleen maar nutteloos en incompetent voelen. Coachees (zelfs kinderen) moeten de autonomie voelen om hun eigen keuzes te maken.
  4. Laat je eigen ego er buiten.
    We kennen allemaal de valkuil te geloven dat het succes van de coachee afhankelijk is van onze interventie. Of dat hun “falen” ons een slechte coach maakt. Dan zitten we in tegenoverdracht!
  5. Zorg dat coachees zich veilig genoeg voelen om “fouten” te kunnen maken. Een ontwikkelings- of bewustwordingsproces gaat met ups en downs, als coach onthouden we ons daarbij van ieder oordeel.
  6. Begeleid de coachee vanuit nederigheid en bedachtzaamheid. Biedt een leidraad, een grens of hulp wanneer het nodig is vanuit afstemming, niet vanuit jouw “willen”.
  7. Zorg dat je voldoende basis hebt om ook ruimte te kunnen houden voor complexere emoties. Als coachees het gevoel hebben op een diepere manier dan ze gewend zijn ruimte te krijgen, voelen ze zich veilig genoeg om complexe emoties aan de oppervlakte te laten komen.
  8. Sta toe dat de coachee andere wegen en oplossingen zoekt dan jij zou doen.
    De open ruimte houden gaat over het respecteren van de verschillen en het besef dat deze kunnen leiden tot het maken van keuzes die wij zelf niet zouden maken.

* Heather Plett (2015), What it means to “hold space” for people, plus eight tips on how to do it well

Dit blog is de verkorte versie van een artikel dat in EAC magazine nummer 3 zal verschijnen, nummer 3 is nog in productie maar binnenkort via deze link te lezen.
 

Het Niet Weten

Het is waarin equine assisted coaching zich onderscheid van de meeste andere vormen van paardencoaching. Het lijkt zo eenvoudig maar blijkt vaak het moeilijkste om je als coach eigen te maken: werken vanuit het niet weten. Zeker als coachees een appèl op je doen is het soms lastig te blijven beseffen dat door de coach aangedragen interpretaties, ideeën en oplossingen in het moment ongetwijfeld een enthousiaste coachee opleveren, maar op de lange termijn van weinig waarde zijn. Een coach kan faciliteren, maar de coachee zal toch écht zelf aan de slag moeten…

Eenvoudig is het dus niet. En toch eigenlijk ook weer wel. Het gaat namelijk niet om de coach of het paard, het gaat om de coachee. Het verhaal van de coachee is wat zich mag ontvouwen.

Fenomenologisch observeren

Een van de eerste competenties die de equine assisted coach zich eigen maakt is fenomenologisch observeren. Objectief kijken, objectief teruggeven en de invulling van deze observaties aan de coachee overlaten. Je kunt als coach, als mens immers nooit echt helemaal zeker zijn van wat een paard bedoelt met zijn bewegingen, of wat je ziet waar is. En los van dat…

bloemgaapt2-1

Los van dat, vraag verschillende mensen wat zij op bovenstaande foto zien en de antwoorden zullen uiteenlopen. De een ziet ontspanning, iemand ziet stress, een ander plezier en weer een ander verveling…

Projectie

Het overdrachtsprincipe, het feit dat we als mens nu eenmaal altijd onze eigen belevingswereld op de ander projecteren, verklaart dit. Waar we het “weten”, de kennis over wat we zien, ook vandaan denken te halen het gaat uiteindelijk over onszelf en niet over het paard. En laat nu juist dát – die informatie over onszelf – voor de coachee (én coach!) cruciaal zijn.

I don’t know… let’s find out

Een equine assisted coach faciliteert het proces van de coachee vanuit gelijkwaardigheid. Volgend, met als uitgangspunt dat de coachee zelf de enige is die weet welke aspecten uit het onderbewuste bewust mogen worden, en wat een eventuele oplossing voor zijn of haar coachvraag is.
De coach kán het niet weten en hóeft het niet te weten, maar gaat samen met coachee en paard op pad, op zoek: I don’t know… let’s find out!
 

 

Fellow… of “waarom ben ik niet uit mijn taartpunt gestapt…”

En dan ineens komt de inleiding van een reflectieverslag zo binnen… dat we de schrijfster, die anoniem wil blijven, vragen of we er een blog van mogen maken.
Het mocht:

`We gaan de paarden wegdoen` zei mijn buurvrouw. Wat? Nee toch… en de tranen sprongen in mijn ogen. Wat kan ik doen, hoe kan ik helpen….. Is het geld, tijd, gezondheid…. hoeveel leed heeft iemand die besluit zijn paarden weg te doen.

Ik kom je opzoeken Fellow waar je ook naar toe gaat. Dag vriend, dag mooie grote stoere jongen. Dag ventje, want dat ben je ook. Als je languit in de wei ligt te slapen zo teer, zo lief, ondanks je grote lichaam.

wp_20161216_10_47_09_pro

Daar ging hij.. in de trailer.. naar Pijnacker.. een mooie plek volgens mijn buuf..

Ergens in november 2015 begint mijn gevoel te knagen. Ik wil Fellow opzoeken, ik moet Fellow opzoeken. Internet op, educatief centrum Keulseweg. Foto’s van paarden, mensen, veel informatie maar waar is Fellow, zijn foto staat er nog niet bij. Wel een mogelijkheid om deel te nemen aan een opendag. Yes, dan kan ik hem ontmoeten. Manlief we gaan naar de opendag.

Dagen gaan voorbij en ik begin me af te vragen: ´zou Buuf het wel leuk vinden als ik ga, het is wel een eind rijden, zou Fellow mij nog kennen, waarom wil ik naar hem toe, wat denken die mensen op de Keulseweg van mij, ben ik wel welkom op een open dag waar opleidingen worden aangeprezen, ik kom alleen maar voor Fellow hoor´.

Zondagmorgen 20 december 2015. Om 10.00 uur worden we verwacht. 6.00 uur opstaan, onze eigen beestenboel verzorgd, oppas geregeld, tom tom geïnstalleerd, we gaan op weg.

Hartelijk ontvangen door werkelijk iedereen. Maar die ene man, met die zwarte krullen, die net mijn hand iets langer vast hield.. Wie is hij.. een ‘softie’ die mij over de vage gebieden in het leven gaat vertellen…

Bam! Een oud veteraan die na 30 jaar zijn leven drastisch heeft weten te veranderen. Wow! Dat is rebels, moedig, krachtig, gedurfd, eigenlijk alles wat niet past bij het oude vertrouwde.

De oefening met de taart volgt. Raymond en Paul staan er op een afstand bij, net als Fellow en zijn vriendinnetje Puk. De kaarsjes op mijn taart gingen aan ofwel de kwartjes vielen. Waarom ben ik niet uit mijn taartpunt gestapt… je kunt veel meer Mo!

En Fellow…je hebt een pracht plek en je bent er thuis.
Ik voel het!

 

Verbinding

Bladerend door de foto’s van het afgelopen jaar kwam het woord verbinding in ons op. Een intens gevoel van liefde voor onze collega’s overviel ons. Onze collega’s, de paarden die zoveel coachuren maken maar toch steeds weer onvoorwaardelijk, op belangrijke momenten in een proces, de verbinding aangaan…

verbinding2

We zochten het op in de woordenboeken:

verbinding  zelfst.naamw. (v.)  [vərˈbɪndɪŋ]
mogelijkheid om ergens te komen; het contact met iets of iemand;
iets dat afzonderlijke delen verbindt; constructie om krachten te verdelen en het geheel sterker te maken

en wisten op dat moment wat onze nieuwjaarswens zou worden.

dsc_1059

Wij wensen je in 2017 geluk, gezondheid en… verbinding!

Bloem, Puk, Oude Bloem, Pasja, Bo, Merlijn, Fellow, Raymond, Marjolijn

 

Weerstand bestaat niet

Een wat ongenuanceerde uitspraak?
Toch willen we eens kritisch kijken naar de rol van de coach op het moment dat die een coachee het label ‘in de weerstand’ op dreigt te plakken.
Want zou dat misschien niets meer of minder dan een tegenoverdrachtsreactie kunnen zijn?

leadtowater

You can lead a horse to water, but you can’t make him drink

 

Tegenoverdracht

Het kan ergernis oproepen wanneer een coachee zich in ogen van de coach bijvoorbeeld niet openstelt, of maar niet wil zien wat het paard hem vertelt (en de coach wél heel duidelijk ziet), in woorden om de hete brij heen draait, bij zijn gevoel wegblijft, altijd te laat komt of zelfs het traject wil beëindigen.
De coach herkent het gedrag, wordt ongeduldig, voelt zich niet erkend in zijn expertise en ervaring en voelt zich op een dieper niveau misschien zelfs afgewezen. Dit zijn allemaal gevoelens die uiteindelijk niets met de coachee te maken hebben, maar op tegenoverdracht duiden.
Eenmaal in tegenoverdracht wordt het ontzettend moeilijk, zo niet onmogelijk om te kunnen zien dat de coachee zijn kwetsbare kanten niet zomaar weghoudt, maar het nòdig heeft dat zo te doen.
En dat is jammer want als de coach uit tegenoverdracht kan blijven, kan hij de coachee op een cruciaal moment in het proces juist helpen een waarschijnlijk grote stap te maken.

Afweer of weerstand

Het is hierin belangrijk om het verschil tussen afweer en weerstand te begrijpen. Afweermechanismen kunnen overal en in alle situaties van het dagelijks leven van de coachee werkzaam en aanwezig zijn.
Het begrip weerstand heeft betrekking op de coachsituatie en -relatie, en is alleen daar werkzaam en aanwezig.

Afstemmen

In meerdere onderzoeken is te zien dat interventies van een coach invloed hebben op weerstand, waarbij diepe interpretaties tot de meeste weerstand leiden.
Diepte verwijst hierbij naar “de afstand tussen het oordeel van de behandelaar over emoties en motivaties van de cliënt en het bewuste besef van deze affecten bij de cliënt zelf”.
Oftewel diepte toont de mate waarin de coach afstemt op de coachee en weerstand is daarmee een signaal dat de coach onvoldoende afstemt.

Als de coach zich als een expert opstelt, sturend of adviserend is, vertaling of ondertiteling van de bewegingen van het paard maakt die door de coachee niet herkend worden, of zijn eigen normen en ideeën wil overbrengen, dan heeft de coachee goede redenen om op de rem te gaan staan.
Wellicht ervaart de coachee zélf nog geen of een heel ander probleem. Of de coach stuurt hem een kant op waar hij nog niet naartoe wil of kan, of nog niet aan toe is.
Het doel of de oplossing van de coach hoeft niet het doel of de oplossing van de coachee te zijn!

Niet weten en niet willen

De coachee zelf is de enige expert op het gebied van zijn probleem en heeft de oplossing zelf al in huis. De beleving van de coachee en de situatie die hij of zij wenst is bij equine assisted coaching dan ook altijd het uitgangspunt, niet de door de coach bedachte – uit deskundigheid, analyse of diagnose voortkomende – gewenste situatie.
Als de coach een open houding van niet weten en niet willen kan behouden, afweer herkent en niet persoonlijk neemt, ontstaat een vruchtbare relatie waarbinnen het verhaal van de coachee zich mag ontvouwen, in het tempo van de coachee.

 


Wat kun je doen als je toch weerstand ervaart…?

  • Check je eigen agenda! Zit je in tegenoverdracht? Ben je in het proces van de coachee terechtgekomen? Te hard aan het werk, te snel, te veel?
  • Doe een stapje terug! Ook letterlijk, dat helpt je weer uit het proces te komen.
  • Breng het paard terug in de sessie, de kans is groot dat je teveel in woorden terecht bent gekomen en dat het paard zich ook letterlijk heeft teruggetrokken. Het helpt je bovendien dat stapje terug te doen.
  • Stel een controlevraag. Zitten we nog op de goede weg? Is dit de juiste aanpak? Welke aanpak zou nuttiger zijn voor de coachee? Wees eerlijk en begripvol.
  • Probeer te ontdekken wat de oorzaak is, waar jij én de coachee op reageren. Mogelijk is er afweer in het spel en dat is voor de coachee een belangrijke bewustwordingskans.

Deze blog is een verkorte versie van het artikel in EAC magazine nummer 2, waar ook de verwijzingen naar onderzoeken waaruit geciteerd is te vinden zijn.

Kinderen coachen met paarden

Kinderen en paarden hebben veel gemeen: ze zijn afhankelijk van volwassenen of moeten op zijn minst rekening met ze houden. Ze zijn in het hier en nu, uiten zich open en eerlijk en communiceren grotendeels non-verbaal.
Kinderen lijken zich, misschien daarom, makkelijk te kunnen verbinden met paarden en stellen zich in hun aanwezigheid vaak snel open. Het is dan ook niet verwonderlijk dat veel coaches die met paarden werken zich aangetrokken voelen tot kindercoaching.
Kindercoaching is leuk en enorm dankbaar werk maar er zijn ook een aantal aspecten die het toch heel anders maken dan coachen van volwassenen.

Ben je bevoegd en bekwaam?

Kinderen zijn in een fase van hun leven waarin indrukken en ervaringen – en dus ook coachsessies – veel impact en invloed kunnen hebben. Daarbij zul je vaak kinderen met een (al dan niet terecht) gestelde diagnose tegenkomen. Dat vraagt om het kennen van je eigen mogelijkheden en grenzen, indien nodig doorverwijzen of samenwerken en alleen dat aanbieden waar je bevoegd voor en bekwaam in bent. Kortom een professionele beroepshouding.
Want een coach is géén behandelaar. Een kindercoach faciliteert een emotioneel veilige omgeving waarin een kind

  • zich vrij kan uiten,
  • sociale zelfredzaamheid en
  • ik-sterkte kan ontwikkelen en
  • kan leren om om te gaan met wat er op zijn of haar pad komt.

Gelijkwaardigheid

De grote kracht van de kindercoach daarbij is gelijkwaardigheid en de daaruit voortvloeiende emotionele veiligheid.
Vooral kinderen met een label hebben vaak de ervaring dat grote mensen altijd iets van hen vinden. En óver hen praten in plaats van mét hen.
Als een coach, net als het paard, níets van hen vindt, níet labelt en vanuit een open houding, sámen met het paard op zoek gaat naar wat het ook is dat kan helpen, biedt dat een grote emotionele veiligheid waardoor kinderen makkelijker openen.

Verschillende ontwikkelingsfasen

Jonge kinderen zijn op zoveel manieren verschillend van volwassenen. In hun gedrag, reacties, denkprocessen, ontwikkelingsvaardigheden en (verbale en cognitieve) ontwikkeling. Kennis van de verschillende ontwikkelingsfasen helpt je als coach om goed af te kunnen stemmen op de vermogens en behoeften van het kind.

Kinderen leren door te doen, spelen en beleven. Woorden zijn daarbij vaak niet of nauwelijks nodig en meestal willen ze helemaal niet zoveel praten, maar vooral veel doen.
Toch is het zinvol om dat wat in een sessie ervaren wordt met woorden te benoemen. Gevoelens en emoties krijgen dan concreter vorm en inhoud en worden bewustgemaakt. De verschillende ontwikkelingsstadia bepalen hierbij op welke manier je dat effectief kunt faciliteren.
Jonge kinderen bijvoorbeeld, zijn meer concreet in hun denken en minder abstract waardoor metaforen moeilijker begrepen worden. De coach kiest dan wellicht voor het directiever vertalen naar het dagelijks leven en soms zelfs voor het stellen van suggestieve vragen.
Daarbij is het wel de kunst om te blijven vertrouwen op het proces. De ervaring en de interactie tussen paard en kind is heel krachtig maar kan teniet worden gedaan door teveel sturing.

Ouders

Als kindercoach heb je niet alleen met kinderen maar ook met ouders en andere volwassenen om hen heen te maken. Het is afhankelijk van de leeftijd van het kind wie informatie krijgt over de sessies of wie toestemming moet geven voor een traject.

Soms is het van belang dat ouders het kind ondersteunen in een coachsessie en soms is het goed dat ze er juist niet bij zijn. Het is mooi als ouders in een sessie een andere kant of een onvermoede kracht van hun kind ontdekken. Dat kan een belangrijke stap in het proces betekenen.
Omdat kinderen leren door middel van directe feedback en modellering is het zinvol om ouders te betrekken bij het proces, zodat in de periodes na de sessie thuis en op school voortgeborduurd kan worden op wat in de sessie geleerd is.
En soms… zijn het niet de kinderen die een probleem hebben en zul je je afvragen of het wellicht een goed of zelfs beter idee is om vader of moeder eens een sessie aan te bieden :-).

Jij als kindercoach

Kinderen komen niet voor niets bij een kindercoach, daar is een reden voor. Je kunt te maken krijgen met ingewikkelde en problematische achtergronden, huiselijk geweld en mishandeling. Je moet dan weten hoe te handelen, en krijgt te maken met meldcode, regels en wetten.

Vanwege de kwetsbaarheid van (zeker jonge) kinderen en de soms heftige problematiek die ze met zich meedragen kun je als coach wel eens overvallen worden door intense gevoelens en reacties. Dat gaat dan over de veiligheid en het welzijn van de kinderen of betrokkenen. Maar het kan ongemerkt ook over jouzelf en herkenning vanuit je eigen ervaringen en familierelaties gaan. Dan is het belangrijk om professioneel en uit het proces te kunnen blijven en niet in tegenoverdracht terecht te komen.
Dat vraagt een open houding en hoge mate van zelfbewustzijn, iets waar je als coach, maar zéker als je met kinderen werkt, altijd aan moet blijven werken.

En – even vervelend zijn – onderzoek jouw motivatie om met kinderen te willen werken eens. Wat is je drijfveer? Je eigen ervaringen in het leven? Wil je iets compenseren, voor anderen goed of beter maken of oplossen? Of vind je volwassenen misschien nog te bedreigend en werk je daarom liever met kinderen?
Het is belangrijk om voordat je met deze kwetsbare doelgroep aan de slag gaat je eigen issues goed onder ogen te hebben gezien en liefst eerst wat ervaring te hebben opgebouwd, zodat je als kindercoach sterk en evenwichtig in je schoenen staat en er vanuit je kracht kunt zijn voor je coacheetjes.

Kortom, er is veel om rekening mee te houden en een goede opleiding is dan ook geen overbodige luxe als je met kinderen wilt gaan werken!

Dit blog is een verkorte versie van het artikel over equine assisted kindercoaching in EAC magazine nummer 2.

Bijeenkomst Instituut voor Antrozoölogie 30 mei 2016

Kwaliteit en transparantie bij interventies met paarden

30 mei j.l. namen we op uitnodiging van het Instituut voor Antrozoölogie (IvA) deel aan een overleg waarin werd gekeken of “een herkenbaar kwaliteitssysteem kan worden opgesteld dat leidt naar een breed gedragen professiona­lisering en certificering in het uitvoeren van dierondersteunde interventies”.

Professionalisering en welzijn zijn voor ons altijd erg belangrijk geweest. We hebben daar de afgelopen jaren op verschillende manieren veel in geïnvesteerd en daarmee een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan professionalisering en mede daardoor acceptatie in bredere kring van ons vak.

blogbijeenkomst

Ondanks dat tijdens het overleg opgemerkt werd dat er in dit veld “geen vanzelfsprekende cultuur van delen is”, is dat voor de Keulseweg altijd juist wél vanzelfsprekend geweest. Juist door onze uitgebreide, open en informatieve website en gratis kennisverspreiding via ons EAC magazine hebben we een rol kunnen spelen, bijvoorbeeld op gebied van het (h)erkennen van verschillende methodieken en het welzijn van de paarden, een onderwerp dat ook bij andere opleidingen steeds meer gezien wordt.

Het was voor ons dan ook logisch om in te gaan op de uitnodiging van het IvA en te ontdekken wat onze bijdrage zou kunnen zijn.

Instituut voor Antrozoölogie

Het IvA is bedoeld als schakel tussen werkveld en onderzoek & onderwijs. Het IvA is een statutair onafhankelijke stichting buiten de Open Universiteit (OU) Nederland, maar in de personen van Marie-Jose Enders en Theo Verheggen wel sterk vertegenwoordigd vanuit de OU.
Een van de doelen van het IvA is helpen om het werkveld verder te professionaliseren. Het doel van het overleg was dan ook: samen met het werkveld verkennen van, en daarna vormgeven aan kwaliteits­criteria voor het leveren van AAI, in dit geval met paarden.
Het IvA is zelf geen certificeringsinstantie en er is op dit moment ook nog geen duidelijkheid over wie of welke instantie zich in de toekomst zal gaan bezighouden met het certificeren en controleren.

De eerste bespreking met toonaangevende opleiders (helaas misten we wel een aantal opleiders van het eerste uur!) en andere professionals in de branche van begeleiding met paarden vond 30 mei j.l. plaats. Het was een eerste boeiende inventarisatie van wie, wat belangrijk vindt.

Wie vindt wat belangrijk

Het IvA vindt het belangrijk dat zoveel mogelijk wordt aangesloten bij internationale voorbeelden; bijvoorbeeld de kwaliteitschecklist voor het doen van AAI, die ISAAT/ESAAT heeft ontwikkeld en die IAHAIO wereldwijd wil gaan hanteren. Waarbij natuurlijk wel goed moet worden gekeken naar toepasbaarheid op de Nederlandse situatie.

Er werd ook gekeken naar eisen die aan een opleiding tot paardencoach of paardentherapeut gesteld moeten worden, maar al gauw was iedereen het erover eens dat het huidige overleg niet moet gaan over thema’s die horen bij een beroepsopleiding of bij een bedrijfsvoering als psycholoog, coach of maatschappelijk werker maar over de kennis, kunde en kwaliteitseisen die specifiek horen bij het AAI-deel van iemands professie. Het overleg gaat over de kwaliteit van AAI, bovenop de criteria die bij de eigen beroepsgroep horen.

Bestaande (internationale) bewegingen

Er werd ook gekeken of het mogelijk was aan te sluiten bij de bestaande internationale beweging tot formuleren van kwaliteitsstandaard in de praktijk van dier-ondersteunde interventies (ISAAT/ESAAT), in samenwerking met IVA, AAIZOO, IAHAIO en Ministerie.
Alle aanwezigen vonden het een goed idee om te kijken naar het door ISAAT/ESAAT ontwikkelde document Qualitätsentwicklung und Qualitätssicherung in der Praxis tiergestutzter Interventionen.
Het document zou op de Nederlandse situatie kunnen worden herschreven en indien nodig aangevuld worden. Het gaat hierbij nadrukkelijk om randvoorwaarden die kunnen gelden als een soort screenings­instrument: visie of precieze methodiek van de interventie zijn hierin niet opgenomen.
Het is dan ook niet zo dat gestreefd wordt naar één methodiek voor iedereen maar naar het opstellen van minimale kwaliteitseisen en transparantie (qua methode, opleidingen, bedrijfsvoering) voor iedere aanbieder van AAI.

Overheid en zorgverzekeraars

Herkenbare kwaliteitscriteria zijn niet alleen van belang voor cliënten van AAI-aanbieders en voor opleiders en die aanbieders zelf; ze kunnen ook richtinggevend zijn voor de overheid en zorg­verzekeraars.
Wat met het veld wordt afgesproken zal daarom ook worden gecommuniceerd met belanghebbende ministeries (EZ, VWS).
En wie weet wat dat gaat opleveren!

Wordt vervolgd…

Sociale steun en Oxytocine

Waarom paarden mensen zo snel bij de essentie (van zichzelf en hun coachvraag) lijken te brengen is een interessante puzzel waarvan steeds meer puzzelstukjes in de loop der jaren op hun plek vielen.

Oxytocine

Een zo’n puzzelstukje waar we de laatste tijd veel over lezen is oxytocine, een rustgevend hormoon dat tijdens positieve sociale interactie wordt vrijgemaakt uit de hypothalamus. Meerdere studies toonden inmiddels aan dat ook mens-dier interacties, mogelijk doordat interacties met dieren stressreducerend zijn, het oxytocinesysteem activeren.
Activering van dit systeem speelt een sleutelrol bij een groot aantal psychologische en psychofysiologische effecten als sociale aandacht en gedrag, interpersoonlijke interacties, stemming, stress-gerelateerde parameters (cortisolniveau, hartslag en bloeddruk), zelf-gerapporteerde angst en bezorgdheid, mentale en lichamelijke gezondheid (hart- en vaatziekten).

oxytocineblog

Sociale steun

Sociale steun – nog zo’n puzzelstukje – bestaat uit interacties die tegemoetkomen aan sociale basisbehoeften als affectie, goedkeuring, erbij horen en veiligheid van de ontvanger. Sociale steun ontvang je binnen relaties met anderen in de omgeving. De aanwezigheid van sociale steun wordt geassocieerd met een verminderde stressresponsiviteit (gevoeligheid voor interne en externe prikkels) door onderdrukking van de cortisolniveaus.

Onderzoek heeft uitgewezen dat sociale steun en oxytocine samenwerken om cortisol en subjectieve reacties op psychosociale stress te onderdrukken. De combinatie van oxytocine en sociale steun gaf in dit onderzoek de laagste cortisolconcentraties, alsmede een toename van kalmte en verminderde angst tijdens stress.

Paarden bieden met hun aanwezigheid, warmte, letterlijke aaibaarheid en vooral oordeelloosheid niet alleen in hoge mate sociale steun, ook het vrijkomen van oxytocine door de paard-mens interactie maakt dat coachees stressreductie ervaren en zich makkelijker openstellen voor zelfonderzoek – leren over zichzelf, hun gedrag en de consequenties daarvan in contact met de ander.

 

Dit blog is een verkorte versie van het artikel over Oxytocine in EAC magazine nummer 2. Daar vind je de betreffende onderzoeken en de samenvatting van en link naar een interessante lezing van Deepak Chopra over dit onderwerp.